Önce şu satırları dikkatle okumak gerekiyor: “Yahya Kemal, ısrarla; ‘Türk’ün gönlünde dağ varsa Balkan’dır, nehir varsa Tuna’dır’ diyor. Acaba gerçekten öyle mi? Üstadın ‘Türk’ kavramı ne şekilde oluşmuş; ‘Türk’ deyince neyi, kimi, kimleri kastetmiştir?

Yoksa, koskoca Yahya Kemal, herkesi kendisi gibi mi zannetmekte? Bir Balkan Türk’ü olarak; Türk’ün coğrafyasını Rumeli’nden, dağını Balkan’dan, nehrini Tuna’dan mı ibaret saymaktadır? Gelin, isterseniz, soyunda-sopunda hiç Rumelilik bulunmayan, ‘suyun öte yanından’ aileye gelme birkaç muhacir gelin dışında, yakın çevresi hep Anadolu’dan olan birisi sıfatıyla, durumu bir de biz değerlendirelim. Ama konuyu çok dağıtmamak amacıyla dağları, yani Balkan’ı bir tarafa bırakıp, sadece şöyle bir Tuna’ya göz atalım. Bizim gönlümüzde neyi var, neyi yok, hele bir ağırlığını tartalım; sonra yola revan olup aheste aheste, kültür coğrafyamızda bir dolaşalım, Tuna’yı arayalım.”

Tarihçi, gezgin Dr. Haluk Dursun, yeni yayınlanan “Tuna Güzellemesi”nde böyle diyor. Kubbealtı Neşriyatı arasında çıkan kitapta, Türk’ün Tuna nehri çevresinde asırlarca süren hâkimiyeti anlatılıyor. Dr. Haluk Dursun’un “Tuna Güzellemesi”, Türk’ün Balkanlardaki tarih ve coğrafyasına yapılan bir zihin yolculuğudur. Kültür gezileri ile tanınan seyyah Haluk Dursun, bu eserinde, Tuna boylarında yaptığı gezilerle ilgili olarak, unutamadığı intibalarını dile getiriyor. Bir nehrin çevresindeki keşif yolculuğunun derin hisleri, okuyucuyu tarihin derinliklerine götürüyor. Osmanlı’nın bir medeniyet kurucusu ve koruyucusu olarak, gücünü bir defa daha gözler önüne seriyor.

Birbirinden güzel resimlerin süslediği kitapta yazar, karış karış gezerek; doğduğu yerden aktığı denize kadar Tuna kıyılarını ve buralardaki yerleşim birimlerini, dünkü halleri ve bugünkü durumlarıyla anlatıyor.

Önsöz’de yazar, kitabın yazılış hikâyesini anlatıyor. Tuna nehrine hasret hislerini her dem ifade eden Fethi Gemuhluoğlu gibi âbide şahsiyetleri yâd ediyor. Şu satırlar, yazarın Tuna’ya olan dostluğunu gösteriyor:

“Aşağı yukarı bundan on sene önce başlayan Tuna kıyısında dolaşma ve fotoğraf çekme merakım, zaman zaman değişik yerlerde, başka dostların da bana katılmasıyla devam etti. Allah bilir, ama bundan sonra da kesilmeyecek, sürüp gidecek. Gördüklerimiz, gezdiklerimiz, yediklerimiz, içtiklerimiz bize kalacak. Bizimle ve Tuna’yla beraber akıp gidecek. Ne var ki, bizim de Tuna’yla beraber bir ‘hoş sadâ’ bırakmamız lâzım.”

Kitaptaki ilk bölümde yer alan makalelerden bazıları: “Türk’ün Nehri Hangisidir?”, “Tuna’nın Kaynağından Su İçmek”, “Ciğerdelen Nerede”, “Uzanalım Yine Macar Eline”, “Osmanlı Arşivinde Tuna”, “Tuna Kıyılarında Son Türk Askerleri”, “Babadağ Kasabası”, “Tuna ve Sarı Saltuk”, “Tuna ile Denize Akmak”...

Haluk Dursun’un “Tuna”sından sonra; bu kutlu nehre yazılan makalelerden, gazellerden, şiirlerden bestelenen marşlar ve yakılan türkülerden titiz bir seçme yer alıyor.

“Tuna’ya Yazılar” bölümünün ilk makalesi, Sâmiha Ayverdi’ye ait. “Ah Tuna Vah Tuna”da, bu soylu nehirle olan kadim ve âşina dostluğumuza temas ediliyor. Yazının ilk paragrafı şöyle başlıyor:

“Boğaziçi’nin kısıklar, koltuklar, girinti ve çıkıntılar arasında avare avare akıp giden sularından eğilip bir avuç su alacak olsak, bunun ne kadarının, Tuna’dan kaçıp Karadeniz’i aşarak, Boğaziçi’nin vuslatına erişmiş olduğu, acaba kaç kişinin malûmudur?”

Diğer yazılar, gazeller, şiirler ve marşlar ise çeşitli şairler ve yazarlardan derlenmiş olarak okuyucuya sunuluyor. Kitabın son bölümünde, Tuna’ya marşlar ve türkülerle birlikte bir de Tuna haritası ve albümü var.

Bir nefeste okuyacağınız Tuna Güzellemesi, tarihî bilgilerin, gezi intibalarının ve hatıraların buluştuğu bir eser. Türk’ün, Balkanlardaki ayak izlerini daha net görebilmek için Tuna Güzellemesi mutlaka okunmalı... 224 sayfalık eser, yazarın sürükleyici üslûbuyla, bir roman tadında kendisini okutuyor. Kitapta yer alan, Arif Nihat Asya’nın “Tuna” şiiriyle son verelim satırlarımıza:

“Toplar, gümbür gümbür döver burçları;

Burçlar düşer Tuna’ya!

İmdada koşarken bazı taçlılar;

Taçlar düşer Tuna’ya!

Taçlısı, haçlısı bir olur, gelir;

Haçlar düşer Tuna’ya!

Gazâdır... arada bizim saftan da

Koçlar düşer Tuna’ya!”

Fatma Zehra ÇOLAK

(Fatih Ünv. İngilizce Bl.)