Eski yazların gölgesinde / Ali ÇOLAK

Yaz tatillerinde çarşıya pazara indiğimde, adım başı beni şaşırtan bir durumla karşılaşırdım. Sınıf arkadaşlarımın çoğu karşıma başka başka kılıklarda çıkar ve bu aramızda kâh gülünç, kâh eğlenceli bir anıya dönüşürdü.

Sene boyunca aynı kıyafetle görmeye alıştığım çocuklardan biri, bakmışsın mobilyacı dükkânında önlük giymiş talaş kürüyor, başkası başının üstünde bir simit tepsisi, sokaklardan bağırarak geçiyor, öteki bir köşe başında kar helvası satıyor. Kimi de bir ayakkabı mağazasında, bir manifaturacıda, helvacı dükkânında, kırtasiyecide, fırında yahut lokantada karşıma dikiliveriyor. Kimi utangaç, kimi acemiliği çoktan üzerinden atıp küçük bir esnaf olup çıkmış, kimi de henüz yeni hayatına ve giysilerine alışamamış, tedirgin... Ama hepsinin yüzünde, bir iş görmeye, para kazanmaya başlamanın gururu... Arkadaşlarımızı öyle görünce ne düşünürdük? Elbette biraz şaşırır, elimiz ayağımıza dolaşır, belki ilk anda ne konuşacağımızı bilemezdik; fakat çocukluktan çıkmakta olduğumuzu da fark ederdik galiba. Ve okul kıyafetlerinden sıyrılıp hayata karışmanın, adam olmaya başlamanın keyfini duyduğumuz âşikârdı. Büyüyorduk ve hayat bizi bekliyordu.

Benim gibi köylü çocuklarıysa, ne yalan söyleyeyim, şehirli arkadaşlarına biraz gıpta ederdi. Onların hayatı daha ışıltılı, daha kolay ve daha zevkliymiş gibi gelirdi bize. Yerlerinde olmak isterdik. Doğruya doğru, bizimki biraz daha zor ve acımasız bir hayattı, mahrumiyetleri vardı. İlkyazda ailelerimiz yaylaya çıkardı, karneyi aldık mı biz de onların peşinden... Artık okul, dersler, kitap, defter, her şeyi unutur; bambaşka çocuklar oluverirdik. Biraz da yabani... Bağda bahçede, yayla yollarında, acayip kılıklarda, büyümüş, pek büyümüş birer genç adam gibi ıslık çalar, yürürdük. Bahçe sular, harman kaldırır, koyun kuzu otlatır, meyve toplar, odun kırar, kazma sallar... dağların, ovaların altını üstüne getirirdik. Biri bu halimizi görse, kışın tektip kıyafetler içinde okula gidip gelen o süklüm püklüm çocuklar olduğumuza ihtimal bile vermezdi.

Yaz, öyle bir dünya idi ki bizim için, okul ve üç mevsim orada uğraşıp durduğumuz, öğrendiğimiz şeyler, karneyi alıp evin bir köşesine fırlatıverdiğimizde bütün anlamını yitirir, uzak bir hatıra gibi kalırdı. Nasıl desem, aslolan ailemizdi, hayattı, yaşamaktı da, okul ve öğrendiklerimiz bir süre mecbur olduğumuz, maruz kaldığımız bir durumdu. O mecburiyet bitince, bedenimize, ruhumuza bulaşan bütün o zararlı etkileri üzerimizden atmak ister gibi kendimizi sokaklara, kırlara, bahçelere vururduk. Koştukça, oynadıkça, hayata karıştıkça okul günlerinin tortusunu üzerimizden atar, hafiflerdik sanki. Sonra ne mi olurdu? O özgür ve uçarı yazların, o bulutsuz mavi göklerin, sonsuz yaz meyvelerinin, uzun uykuların ardından, sonbahar korkunç bir kâbus gibi gelip üstümüze çökerdi. Tabiata, hayata ve özgürlüğe veda!

Saklamaya gerek yok, öyle okul düşkünü çocuklar değildik biz. Ne şanslıydık, sınav diye bir karabasanımız yoktu! Doyasıya yaşıyorduk; okula okul kadar, hayata hayat kadar değer veriyorduk. Ve üretken çocuklardık... Yaz boyu evde oturup pinekleyenimiz çıkmazdı pek. Çoğumuz, sonbaharda keseyi doldurmuş, okul günlerinin masrafını denkleştirmiş olurduk. Alın terinin kutsallığını erken yaşlarda öğrenmiştik ve bu, tarifi imkânsız bir saadetti.

Şimdiki çocuklar, bunlardan ne kadar uzak!

Bütün hayatları okul onların, yazın bile okul! Ve çoğu, üretmenin, alın terinin ne olduğunu hiç bilmeden, yirmili yaşların ortalarına kadar, sadece kitaplardaki hayatın izini sürüyor. Asla büyümüyor, hayatın ve özgürlüğün cahili olarak yetişiyorlar. Sürekli tüketmeye, hiçbir şey üretmeden tüketmeye şartlandırılıyorlar. Hayat, tasarlanmış bir alan gibi önlerinde hazır. Yaz okulları, kurslar, tatiller...

İyi mi yapıyoruz? Hayır, hayatın cahili, plastik çocuklar yetiştiriyoruz, tasarlanmış çocuklar... Böylece, yaşamak git gide daralıyor. Hadi, "Biz yaşımızı başımızı aldık/ Allah çocuklarımıza acısın"...